Europese  uilen:  DE  DWERGUIL  - Glaucidium passerinum (Linné 1758)

Bron: AZ-Nachrichten – Dr. Monika Kirk.  Vertaling: Jeu Smeets
Classificatie volgens H.E.Wolters (1975-1982)
Orde:                Strigiformes – uilen
Familie:            Strigidae – uilen
Onderfamilie:   Surniinae – valkuilen
Soort:               Glaucidium

Er zijn twee ondersoorten bekend n.l. Glaucidium passerinum passerinum in centraal en Noord Europa en zuidwest Siberië en de Glaucidum passerinum orientale in noordwest en centraal Siberië tot Sachalin en noordoost China.
Resp. Duitse, Engelse, Franse naam: Sperlingskauz, (European) Pygmy-Owl, Chouette chevêchette.    

Kenmerken

Met een grootte van 16 – 19 cm. en een spanwijdte van 34 – 38  cm. is de dwerguil (ongeveer ter grootte van de spreeuw) de kleinste van de Europese uilen. Hij heeft een platte maar brede kop zonder “oortjes”. Boven de kleine gele ogen bevinden zich een soort witte wenkbrauwen. De bevedering aan bovenkant en kop is bruin met kleine witte vlekken en aan de onderzijde wit met smalle bruine lengtestrepen. De bruine staart heeft vijf smalle witte dwarsstrepen en is duidelijk langer dan de vleugelpunten. Bij opwinding maakt de vogel bijzonder typische staartbewegingen naar links en rechts maar ook op en neer gaand. Geslachtsverschil is uiterlijk niet waar te nemen. Met een gewicht van gemiddeld 78 gram is het wijfje slechts een beetje zwaarder dan het mannetje met gemiddeld  68 gram.
De dwerguil is in hoofdzaak in de schemering actief, maar zit ook overdag graag op de uitkijk in de top van een spar. Het is een levendige vogel en hij is niet angstig. De vlucht gaat enigszins in golvende bewegingen, zoals bij het steenuiltje, maar deze kan ook zeer rechtlijnig en snel zijn. 

Voortplanting

Als broedplaats wordt aan de holen van bonte spechten (in sparren) duidelijk de voorkeur gegeven. De paren schijnen territoriumtrouw en -gebonden te zijn in een monogaam seizoenshuwelijk. Er zijn echter ook paren die voor het leven bij elkaar schijnen te blijven.   Na de herfstbalts in oktober, die eigenlijk als territoriumafbakening dient, volgt de eigenlijke balts van begin maart tot half april. Vanaf begin april tot midden mei legt het vrouwtje om de twee dagen haar 4-6 eieren welke vanaf het laatste ei 28 tot 30 dagen bebroed worden. Zijn er eenmaal jongen dan zorgt het mannetje voor het voedsel; het vrouwtje neemt dit buiten het nest aan en voert vervolgens haar jongen. Na het voeren reinigt het wijfje de nestholte van etensresten en uilenballetjes van de jongen. Aan de voet van de boom is dan al gauw een vuilnisbelt te vinden en dat is een teken van goede broedresultaten.
Na de geboorte komen de jongen, als ze 21 tot 24 dagen oud zijn, een kijkje nemen in het invlieggat van de boom en na 31 tot 34 dagen vliegen ze uit. Vanaf dat moment worden ze nog ongeveer vier weken door de ouders verzorgd. 

Voeding

De dwerguil is voor zijn voedsel voor ongeveer tweederde afhankelijk van diverse muizensoorten en voor eenderde van kleine vogels tot de grootte van een merel. Echter, in de winter en in een matig muizenjaar, is het aandeel kleine vogels in het menu wezenlijk groter.
De dwerguil slaat in broedtijd en winter te veel gevangen prooidieren op in reserveholen en bij vorst wordt bevroren buit onder de buikveren weer ontdooid. De prooidieren worden vanaf een uitkijkpost of in de vlucht, in hoofdzaak op het gezicht, met een verrassingsaanval buit gemaakt. Dit gebeurt in mindere mate op het gehoor. 

Leefruimte en voorkomen

De dwerguil leeft in gevarieerd samengestelde bossen met naald- en loofbomen en open plekken. Voor Nederland zijn de dichtstbijzijnde gebieden waar de vogel voorkomt: het Beierse woud, Thüringer woud en het Harz gebergte. In toenemende mate komt hij echter ook voor in lager gelegen gebieden zoals noord Beieren en de Luneburger heide. 

Gevaren

De dwerguil heeft een levensverwachting van ongeveer zeven jaren. Verliezen door zijn natuurlijke vijanden als boommarter, bosuil, sperwer en havik, worden bij een stabiele populatie steeds weer hersteld. Door verandering en vernietiging van zijn leefruimte wordt deze vogel nog het meest bedreigd en hij maakt slechts zelden gebruik van ter beschikking gestelde nestkasten.

Enkele Duitstalige interessante websites:  www.eulenwelt.de  -  www.eulenshop.de