In het navolgend verhaal zal ik
pogen, waarschijnlijk meer dan tot nu toe gebruikelijk was, iets uit
de doeken te doen over het kiemproces van zaad. Hiertoe heb ik de
navolgende literatuur geraadpleegd. Ook zal ik melding maken van
mijn eigen ervaringen met het praktisch kiemproces.
Geraadpleegde literatuur:
Kiemzaad: H.W.J. van der Linden,
www.psittaciformes.nl
Der
Stieglitz: Edizioni Alcedo: een boek over de putter.
Voor de een (zie
“Kiemzaad”) is gekiemd zaad een soort waardevol, licht verteerbaar,
groenvoer. Eigenlijk “normaal” zaad waaraan water is toegevoegd. De
voedingsstoffen nemen door het kiemproces eerder af dan toe.
Voor de ander (zie
“Der Stieglitz”) is er toch, mits goed uitgevoerd, iets meer aan de
hand.
Persoonlijk deel
ik mijn mening met de laatste.
Het kiemen van
zaad is een complexe biologische gebeurtenis, waardoor het embryo
van het zaad geactiveerd wordt om tot een kleine plant op te
groeien.
Het kiemproces
(vertaalde samenvatting uit “Der
Stieglitz”)
Het droge zaad
bestaat aan de buitenkant uit een hard chitine-achtige omhulsel met
aan de binnenkant een embryo, het fundament van de toekomstige
plant. Het embryo bevindt zich in rustfase. Het is wachten op
gunstige omstandigheden om aan het kiemen te beginnen. Het embryo
moet onafhankelijk van de moederplant kunnen overleven. Daartoe is
het met een aantal voedingsstoffen uitgerust, waaronder zetmeel,
eiwit en vet. De rustfase kan lang duren: één of meerdere jaren.
Maar zelden langer dan 5 à 6 jaar. Hierna vergaan de voedingsstoffen
en sterft het embryo af.
Zodra het zaad de
ideale situatie bereikt en gaat kiemen, begint een serie van
complexe fysiologische processen, die door een juiste temperatuur,
water en de hoeveelheid zuurstof geactiveerd worden. Het kiemen is
van zowel uiterlijke factoren (water, temperatuur en zuurstof)
alsook van innerlijke factoren (rijpheid en vitaliteit) afhankelijk.
Het kiemproces
begint met de wateropname. In deze fase wordt hoofdzakelijk door
proteïne, zetmeel en cellulose van de gedroogde cellen, een groot
aantal waterstofmoleculen opgenomen. Samen met het water worden
minerale ionen voor de stofwisseling opgenomen.
In de eerste fase
neemt het zaad vloeistof op en zwelt het, waardoor de omhulling
begint te barsten. Tegelijkertijd begint het embryo te groeien,
doordat het de reservestoffen verbruikt. Daar waar de schaal
openbarst ontstaat bijna altijd de wortel met de absorberende
wortelhaartjes. Hij groeit op tot de primaire wortel en verankert
zich in de bodem. De reservestoffen voeden het plantje in wording,
totdat het zelf door de wortels in staat is de mineralen op te nemen
en kooldioxide van de lucht om te zetten.
Het stadium van
gekiemd zaad zoals wij dat bedoelen is dan reeds lang gepasseerd.
Voedingswaarde van gekiemd zaad
(vertaalde samenvatting uit “Der
Stieglitz”)
Gedurende het
kiemen worden de “potentiële” voedingsstoffen van het zaad
geactiveerd en neemt de voedingswaarde enorm toe. Reeds na 24 uur
kiemen verandert het zetmeel in eenvoudige koolhydraten (suiker),
die sneller opgenomen worden en licht verteerbaar zijn.
Het vet vormt
organische verbindingen, inleiders tot vitamine D. De mineraalzouten
worden door het organisme beter opgenomen en nemen toe (algemene
ijzertoename, verdubbeling van calcium, fosfor, magnesium en koper).
Het caroteengehalte verdubbelt. Vitamine B2 neemt enorm toe tot
400%. Vitamine B5 en B6 verdubbelen. Vitamine C, in zaad heel weinig
aanwezig, neemt opmerkelijk toe en overtreft zelfs procentueel de
citrusvruchten. Er ontstaat zelfs iets dat normaal niet in planten
aanwezig is, namelijk vitamine B12.
Een verder effect
van het kiemen is de merkbare toename van eiwit (meer dan 20%), dat
in aminozuren wordt opgeslagen en zodoende sneller opgenomen kan
worden.
Het praktische kiemproces
(eigen ervaringen)
De voordelen van
gekiemd zaad, zeker bij de kweek, lijken me nu wel duidelijk.
De vraag is hóe te
kiemen en welk soort zaad te gebruiken en welke gevaren kunnen
verder optreden. Ik ben ervan overtuigd dat er diverse methoden
gehanteerd kunnen worden. Daar zal ik verder niet op ingaan. Ik zal
omschrijven hoe ík het doe en waaróm.
Het kiemproces
duurt bij mij ca. 24-36 uur en is opgebouwd uit twee fasen.
Allereerst het weekproces
en vervolgens het kiemproces.
Als kiemzaad gebruik ik het normaal in de handel verkrijgbare
kiemzaad. Dat vul ik aan met niger kiemzaad (
Gedurende het hele
proces liggen groei van eventuele bacteriën en schimmels op de loer.
Zeker bij de optimale kiemtemperatuur van 20-25 graden C.
Het proces wordt
door mij begonnen door de te kiemen zaden behoorlijk mechanisch te
reinigen in een vergiet onder stromend warm water (ca. 60 graden).
Hierdoor wordt een groot gedeelte van de eventuele vervuiling aan de
oppervlakte verwijderd. Vervolgens komt het zaad in een afsluitbare
kunststof beker waaraan warm water van minstens 60 graden C. wordt
toegevoegd.
De zaden staan dan
net onder water. Na het weekproces van 4 à 6 uur hebben de zaden
meestal het aanwezige vocht opgenomen. De gedachte achter dit warme
water is dat bij deze temperatuur de eventuele bacteriën niet
overleven. Dit kan mogelijk ook op andere manieren gebeuren.
Door John van der
Jagt, microbioloog, is een vergelijkend onderzoek gedaan. Zaad werd
zowel geweekt bij een begintemperatuur van 60 graden C. als wel in
koud water. Gebleken is dat er een grote reductie in het aantal
bacteriën plaatsvond bij een temperatuur van 60 gr. C.
Na het
weekproces worden de zaden uitvoerig in het vergiet onder stromend
water – weer van ca. 60 gr. C. - gereinigd.
Vervolgens worden
ze verdeeld over de bekende kiemschalen en bij ca. 22 graden C. tot
kiemen gebracht. Dit doe
ik meestal in een voorziening die ik eventueel ook als ziekenkooi
kan gebruiken. Hierbij is de verlichting overdag aan en ‘s nachts
uit. Tussendoor nogmaals reinigen onder stromend water. Na 18 – 20
uur zijn aan de zaden meestal witte puntjes zichtbaar. Ik beschouw
het kiemproces dan als beëindigd.
Na voor de laatste
maal onder stromend water te hebben gereinigd, worden de zaden op
een keukendoek en/of keukenpapier aangedroogd. Vervolgens worden ze
ter bewaring over kunststofbekers verdeeld. Het bewaren mag tot max.
5 dagen in de koelkast.
Het gekiemd zaad
is volgens mij dan, hetzij los gevoerd of onder het eivoer verwerkt,
een uitermate voedzaam product voor zowel oudere alsook jonge
vogels!
Jan van Overmeeren. Tel. 045 –
5314427 –
mietenjan@home.nl
|
|